شهرت عملى رواج عمل به روايتى توسط عده زيادى از فقها شهرت عملى ، به معناى اشتهار عمل به روايتى از جانب عده زيادى از فقها است كه تعدادشان به حد اجماع نمىرسد ؛ به اين معنا كه مشهور فقها در مقام فتوا و انتخاب رأى و نظر خويش در يكى از مسائل فقهى ، آن روايت را مستند قرار داده و با تكيه بر مضمون آن ، فتوا داده‌اند . « 1 » مشهور فقهاى اماميه اعتقاد دارند شهرت عملى باعث جبران ضعف سند روايت ضعيف ، و اعراض مشهور از عمل به روايتى ، موجب ضعف روايت صحيح مىگردد . برخى از متأخرين با اين امر مخالفت نموده و مىگويند : خبر ضعيف فى نفسه حجيت ندارد ، و فتواى مشهور نيز حجت نيست ؛ بنابراين ، انضمام اين دو به هم ديگر ، انضمام غير حجت به غير حجت بوده و باعث حجيت خبر ضعيف و جبران ضعف آن نمىشود . « 2 » نكته اول : مشهور اصولىها بر اين اعتقادند كه آن شهرت عملى كه جابر ضعف سند و كاسر صحت روايت است ، شهرت عملى قدما است ، و قدما ، فقيهانى هستند كه در عصر ائمه عليهم السّلام ، يا در زمان غيبت صغرى و يا كمى بعد از آن زندگى مىكرده‌اند ؛ افرادى همچون : پدر شيخ صدوق ، شيخ صدوق ، شيخ مفيد ، سيد مرتضى ، شيخ طوسى ، حلبى و سلار . « 3 » نكته دوم : نسبت ميان شهرت عملى با شهرت روايى ، عموم و خصوص من وجه است ، زيرا گاهى يك روايت را عده زيادى نقل كرده‌اند شهرت روايى دارد ولى فقها به استناد آن فتوا نداده‌اند شهرت عملى ندارد زيرا مثلا در مقام تقيه صادر شده است ، و گاهى روايتى شهرت روايى ندارد ، اما عده زيادى به استناد آن فتوا داده‌اند شهرت عملى دارد و گاهى هر دو را دارد . نكته سوم : برخى از اصولىها معتقدند شهرتى كه در باب تعارض بين اخبار وجود دارد و از مرجحات محسوب مىشود ، شهرت عملى است نه شهرت روايى . « 4 » ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 225 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 314 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 152 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 417 و 424 . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 277 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 221 و 226 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 231 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 116 - 115 ) . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 684 . شهرت عملى استنادى ر . ك : شهرت عملى شهرت عملى قدما رواج عمل به روايتى توسط فقهاى نزديك به عصر امامان عليهم السّلام شهرت عملى قدما ، در موردى است كه اشتهار عمل به روايت صدور فتوا به استناد آن در ميان عده زيادى از اصحاب ائمه عليهم السّلام و گذشتگان از فقهاى اماميه محقق شده باشد . « قدما » فقيهانى هستند كه يا هم عصر ائمه عليهم السّلام بوده‌اند ، يا در زمان غيبت و يا در فاصله كمى بعد از آن مىزيسته‌اند كه بزرگانى همچون « ابن جنيد اسكافى ، ابن ابى عقيل ، على بن بابويه قمى و فرزند بزرگوارش شيخ صدوق ، شيخ مفيد و دو شاگرد بزرگوارش سيد مرتضى و شيخ طوسى ، ابن زهره ، ابو الصلاح حلبى ، سلار ، قاضى ابن براج و ابن ادريس عجلى ( بنا بر نظر برخى ) » را شامل مىشود . مشهور فقهاى اماميه اعتقاد دارند شهرت عملى قدما موجب جبران ضعف سند روايت ضعيف ، و اعراض مشهور قدما از عمل به روايتى ، موجب ضعف روايت صحيح مىگردد ، هرچند برخى با اين امر مخالفت نموده‌اند . دليل حجيت شهرت عملى قدما ، تعبد آنها به مضمون روايات بوده است كه اين امر سبب حصول اطمينان نسبت به مستند بودن فتواى آنها به اين روايت خاص يا روايت ديگرى با همين مضمون مىباشد . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 277 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 152 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص ( 389 - 388 ) . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 2 ، 1 ، ص 273 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 153 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 417 و 424 . شهرت عملى متأخرين رواج عمل به روايتى توسط عده زيادى از فقهاى متأخّر از عصر امامان عليهم السّلام شهرت عملى متأخرين ، در موردى است كه اشتهار عمل به روايت صدور فتوا به استناد آن در ميان جمع زيادى از فقهاى متأخر محقق شده باشد . « فقهاى متأخر » فقيهانى هستند كه اجتهاد را به‌طور

--> ( 1 ) . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 153 . ( 2 ) . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 202 . ( 4 و 3 ) . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 273 .